pH skóry głowy, wody i szamponu: jak znaleźć właściwą równowagę i jej wpływ na zdrowie włosów

W pielęgnacji włosów wskaźnik pH często staje się ważnym argumentem, jednak jego znaczenie bywa czasami błędnie interpretowane. Producenci kosmetyków pielęgnacyjnych często akcentują uwagę na wskaźniku pH = 5,5, mówiąc o neutralności preparatu dla wsparcia równowagi kwasowo-zasadowej skóry i włosów. Jednak neutralne środowisko uważa się za pH = 7.

Każdy szampon, odżywka i maska do włosów ma swoje własne pH.

Im wyższe pH (bardziej zasadowe), tym większe ryzyko przesuszenia, puszenia się i łamliwości włosów.

Wyjaśnijmy.

pH (wskaźnik wodoru) – miara kwasowości lub zasadowości roztworu wodnego. Zmienia się w zakresie od 0 do 14. Im mniejsze pH, tym silniejsze właściwości kwasowe.

• pH < 7 – środowisko kwasowe (lekko kwaśne – pH od 5 do 6,5, kwaśne – od 3 do 5, mocno kwaśne – od 0 do 3);
• pH = 7 – środowisko neutralne (dopuszczalne – pH od 6,5 do 7,5);
• pH > 7 – środowisko zasadowe (lekko zasadowe – pH od 7,5 do 8,5, zasadowe – od 8,5 do 9,5, mocno zasadowe – powyżej 9,5).

Na przykład pH mają: sok żołądkowy – od 1,5 do 2, sok pomarańczowy ~ 3, kawa ~ 5, mleko ~ 6, soda ~ 9, spirytus amoniakalny ~ 11, wybielacz ~ 13.

✅ Test poziomu pH

Aby w warunkach domowych uzyskać dokładną wartość pH konkretnej substancji, stosuje się paski wskaźnikowe lub domowy miernik pH.

Pasek zanurza się na kilka sekund w cieczy, a powstały kolor porównuje się ze wzorcem. Każdy kolor odpowiada określonej wartości pH.

pH zdrowej skóry głowy

Zdrowa powierzchnia skóry głowy ma pH = 4,5 – 5,5 i należy do środowiska lekko kwaśnego i kwaśnego. W tym przypadku obecność właściwości kwasowych jest korzystnym czynnikiem, ponieważ pełni funkcję ochrony skóry głowy, chroniąc ją przed bakteriami i grzybami, z których większość nie toleruje środowiska kwaśnego. Kwaśna bariera skóry (film) składa się z sebum (lipidów) i potu wydzielanych przez gruczoły łojowe i potowe, do których dodane są domieszki kwasów powstających w wyniku reakcji biochemicznych w naskórku. W ten sposób pH 4,5 – 5,5 ma pozytywny wpływ na zdrowie skóry głowy i wzrost włosów.

Zaburzenie pH skóry głowy

Jeśli zaburzone zostanie pH skóry głowy, mogą pojawić się poważne problemy: suchość, łuszczenie, podrażnienie, łupież, nadmierne przetłuszczanie, wypadanie włosów. Na przykład przy chorobach grzybiczych pH skóry wzrasta do 6, przy trądziku do 7. W takim przypadku może być konieczne obniżenie pH za pomocą specjalistycznych kosmetyków i leczenia.

pH substancji, z którymi włosy mogą mieć kontakt w codziennej pielęgnacji

• Szampon: większość ma pH 6 – 7 (środowisko od lekko kwaśnego do neutralnego)
• Zwykłe odżywki, maski: pH 4 – 5 (środowisko kwaśne)
• Odżywki/maski po farbowaniu i rozjaśnianiu włosów*: pH 3 – 4 (środowisko kwaśne)
• Trwała farba do włosów: pH 9 – 10 (środowisko zasadowe i mocno zasadowe)
• Środki tonujące: pH 8 (lekko zasadowe)
• Rozjaśniacze włosów: pH 10 – 12 (mocno zasadowe)
• Woda świeża, czysta: pH 7 (środowisko neutralne)
• Woda z kranu: pH 6,5 – 9,5 (od neutralnej do zasadowej)
• Woda morska: pH 7,5 – 8,4 (lekko zasadowa)
• Woda rzeczna: pH 6,5 – 8,5 (od lekko kwaśnej i neutralnej do lekko zasadowej)
• Woda deszczowa: pH 4,6 – 6,1 (kwaśna i lekko kwaśna)
• Woda butelkowana: pH 7 – 8 (od neutralnego do lekko zasadowego)
• Woda w basenie: pH 7,5 – 8 (lekko zasadowa)
• Mydło toaletowe, dziegciowe, „ręcznie robione”: pH 9 – 10 (zasadowe i mocno zasadowe).

*- niższy zakres pH (3 – 4) w specjalnych odżywkach po działaniu farby neutralizuje reakcję chemiczną i skuteczniej wygładza łuski keratynowe włosów.

**- nie zaleca się mycia głowy wodą deszczową lub roztopową ze względu na złą jakość ekologiczną (pomimo dobrego pH)!

***- pH mydła zależy od jego chemicznej natury i zawsze będzie miało zasadowe pH, niezależnie od naturalności i ilości olejów roślinnych w składzie.

❗ Jeśli włosy zmokły pod deszczem, umyj głowę szamponem jak najszybciej!

✅ Dane naukowe

Większość szamponów ma pH 6–7, co nie jest optymalne

🔔 Zgodnie z danymi naukowymi większość szamponów ma pH w zakresie 6–7, co jest wyższe od naturalnego poziomu skóry głowy (pH = 4,5–5,5) i może być mniej optymalne dla włosów [1].

Spośród 38 przebadanych próbek szamponów:

• 24 szampony miały pH w zakresie od 6,01 do 7,
• 7 szamponów miało pH w zakresie od 7,01 do 8,
• 6 próbek – w zakresie od 5,01 do 6,
• 1 szampon – w zakresie od 4,01 do 5.

pH ≤ 5,5 jest najlepsze, ale takich szamponów jest niewiele

🔔 W innym badaniu naukowym przeprowadzono przegląd literatury dotyczącej mechanizmu działania szamponów o niskim pH na zdrowie włosa oraz przeanalizowano pH 123 szamponów znanych międzynarodowych marek [2].

Wyniki:

• Tylko 38% popularnych szamponów znanych marek i 75% salonowych miało preferowane, bardziej kwaśne pH ≤ 5,5.
• Bardziej kwaśne pH zmniejsza elektryczność statyczną i ogranicza plątanie włosów – jest to potwierdzony efekt.
• Zasadowe pH zwiększa ujemny ładunek na powierzchni włosa, przez co rośnie tarcie między włóknami. Może to prowadzić do uszkodzenia łuski włosa i zwiększonej łamliwości.
• Szampony dla dzieci często mają pH około 7,0 ze względu na formułę „bez łez”.
• Nie istnieje jeden standard dotyczący optymalnego pH szamponu.

Wskazuje się, że ważne jest oznaczanie pH na opakowaniu, czego wielu producentów nie robi.

✅ Czy należy obniżać pH wody

Często zaleca się spłukiwanie włosów wodą z octem po myciu. Jednak należy zachować ostrożność, ponieważ nadmiar octu może obniżyć pH wody w kierunku środowiska kwaśnego lub silnie kwaśnego, co z czasem może „przesuszać” włosy. Należy koniecznie używać pasków wskaźnikowych. Jeśli woda wodociągowa ma pH = 7, a stan włosów i skóry głowy po myciu nie jest przesuszony i jest w pełni satysfakcjonujący, to nie ma potrzeby „zakwaszania” wody.

Jeśli po myciu nowym szamponem włosy bardziej się puszą niż zwykle, są przesuszone i niesforne – możliwe, że szampon ma podwyższone pH (zasadowe).
Rozwiązanie: wybór szamponu o pH 5–5,5, zbliżonym do pH skóry głowy (pH należy sprawdzać na etykiecie lub wykonać test domowy).

✅ Wnioski i zalecenia

• pH zdrowej skóry głowy wynosi 4,5–5,5, podczas gdy większość szamponów ma pH w zakresie 6–7, co nie jest optymalne dla skóry głowy i włosów [1].
• Im wyższe pH (bardziej zasadowe), tym większe ryzyko przesuszenia, puszenia się i łamliwości włosów.
• Kosmetyki do pielęgnacji zdrowych włosów i skóry głowy powinny mieć pH zbliżone do fizjologicznego pH skóry głowy, dlatego szampon „z reklamy” o pH ≤ 5,5 może być lepszym wyborem dla utrzymania jej zdrowia.
• W przypadku włosów zniszczonych, rozjaśnianych i farbowanych zaleca się stosowanie produktów o pH nie wyższym niż 5,5.
• Od wody o pH powyżej 7,5 - 8 lepiej chronić włosy, w tym wodę morską i basenową.
• Jeśli włosy zmokły pod deszczem, umyj głowę szamponem ze względu na złą jakość wody (pomimo dobrego pH 4,6 – 6,1).
• Mydło ręcznie robione nie nadaje się do mycia głowy, niezależnie od naturalności składu (zasadowe pH 9–10).
• Przy chorobach skóry głowy (łupież, łojotok) dla dokładnego określenia pH skóry i jego obniżenia warto skonsultować się z dermatologiem i dobrać odpowiednią pielęgnację.
• Mierz pH kosmetyków pielęgnacyjnych, szczególnie szamponu, za pomocą pasków testowych i wybieraj szampon o pH nie wyższym niż 5,5.

Treść artykułu ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Przed podjęciem decyzji dotyczących zdrowia należy skonsultować się z lekarzem.

✅ Źródła

[1] Tarun J. et al. Evaluation of pH of Bathing Soaps and Shampoos for Skin and Hair Care. 2014.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4171909/
[2] Gavazzoni Dias MF. et al. The Shampoo pH can Affect the Hair: Myth or Reality? 2014.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25210332/