Choroby nadnerczy a wypadanie włosów: przyczyny, objawy, leczenie
Dysfunkcja nadnerczy to zaburzenie endokrynologiczne prowadzące do nadmiaru lub niedoboru hormonów wytwarzanych przez nadnercza, co powoduje różne powikłania i choroby, w tym łysienie. Występuje u kobiet, mężczyzn i dzieci.
❗ Problemem zajmuje się lekarz endokrynolog.
Nadnercza to parzyste gruczoły dokrewne, które wytwarzają hormony wpływające na pracę narządów, metabolizm oraz reakcje na stres. Nadnercza są położone w górnej części nerek i są ściśle związane z funkcją samych nerek. Są one bardzo ważne dla utrzymania homeostazy – zdolności organizmu do utrzymywania stałości środowiska wewnętrznego.
✅ FUNKCJE nadnerczy
- Regulacja poziomu cukru we krwi
- Utrzymywanie ciśnienia krwi
- Regulacja gospodarki wodno-elektrolitowej (równowagi wodno-solnej)
- Reakcja na stres
- Rozwój cech płciowych.
✅ HORMONY wydzielane przez nadnercza:
- Kortyzol
- Aldosteron
- Estrogen
- Progesteron
- Testosteron
- Adrenalina
- Noradrenalina i inne.
Przy dysfunkcji nadnerczy dochodzi do zaburzenia równowagi wielu hormonów, ale przede wszystkim kortyzolu. Pojawiają się problemy nie tylko z włosami, ale i z funkcjonowaniem całego organizmu!
❗ Kortyzol i aldosteron są bardzo ważne w regulacji metabolizmu i rozmieszczenia składników odżywczych w organizmie. Przy zaburzeniu równowagi kortyzolu w jedną lub drugą stronę poprzez złożone mechanizmy zostaje zaburzony naturalny cykl wzrostu włosów, które przechodzą w fazę spoczynku (telogen) i wypadają.
Kortyzol – to hormon glikokortykosteroidowy, który pomaga organizmowi radzić sobie ze stresem, reguluje poziom cukru we krwi, bierze udział w metabolizmie białek, tłuszczów i węglowodanów, a także wpływa na masę ciała, ciśnienie tętnicze i stan emocjonalny.
Aldosteron – hormon mineralokortykosteroidowy, który reguluje bilans wodno-solny w organizmie, stężenie sodu, potasu, magnezu i chlorków.
✅ RODZAJE dysfunkcji
Przyczyny dysfunkcji nadnerczy mogą być wrodzone lub nabyte. Poniżej kilka stanów, które mogą prowadzić do łysienia.
✔️ Zespół Cushinga (hiperkortyzolizm)
Choroba charakteryzuje się nadmierną produkcją hormonu kortyzolu przez korę nadnerczy i jego długotrwałym wpływem na organizm, co hamuje mieszki włosowe, prowadząc do przerzedzenia i wypadania włosów. W zespole Cushinga zaburzony jest metabolizm białek, tłuszczów i węglowodanów, co może skutkować cukrzycą i otyłością. Stan może być związany z guzem nadnerczy, zaburzeniem pracy przysadki mózgowej lub długotrwałym stosowaniem leków kortykosteroidowych.
🔸 Objawy: nadwaga, otyłość, szczególnie w okolicy brzucha, twarzy i szyi, rozstępy na brzuchu, podwyższony poziom cukru we krwi, wysokie ciśnienie krwi, zwiększone owłosienie u kobiet, wysypki skórne, osłabienie mięśni, wypadanie włosów na głowie.
✔️ Choroba Addisona (hipokortyzolizm)
Przy tej chorobie nadnercza wytwarzają zbyt małą ilość hormonów, szczególnie kortyzolu lub aldosteronu. Stan ten może mieć autoimmunologiczny mechanizm i być dziedziczny. Także może być związany z nowotworami, urazami, gruźlicą, długotrwałym przyjmowaniem niektórych leków kortykosteroidowych (lub ich odstawieniem) i innymi czynnikami. Choroba Addisona rozwija się w ciągu kilku miesięcy lub lat, ale może pojawić się nagle i być stanem zagrażającym życiu (przełom addisonowski). Chorobie mogą towarzyszyć inne stany autoimmunologiczne: zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto), łysienie plackowate, bielactwo, cukrzyca typu 1, łuszczyca.
🔸 Objawy: osłabienie mięśni, zmęczenie, depresja, zawroty głowy, niski poziom cukru we krwi, utrata wagi, nudności, biegunka, niskie ciśnienie krwi, odwodnienie organizmu, apetyt na sól, nadmierne pragnienie, hiperpigmentacja skóry (szczególnie pod wpływem promieni UV), nieregularne lub brak miesiączki.
✔️ Wrodzona hiperplazja kory nadnerczy (WHKN)
WHKN to grupa chorób dziedzicznych, w których w komórkach nadnerczy z powodu mutacji genów brak jest lub nieprawidłowo funkcjonuje jeden, lub kilka enzymów odpowiedzialnych za syntezę różnych hormonów. Najczęściej przy WHKN zmniejsza się synteza kortyzolu, co prowadzi do wytwarzania dużej ilości androgenów (hiperandrogenizm). W wyniku tego zaburzony jest cykl wzrostu włosów, co prowadzi do ich wypadania. Może rozwinąć się łysienie androgenowe (AGA). WHKN występuje w różnych postaciach i odmianach, ale z podobnymi objawami.
🔸 Objawy: zmęczenie, słaba reakcja na stres, niskie ciśnienie krwi, które może być związane z omdleniami, odwodnienie, problemy skórne (trądzik), zaburzenia cyklu miesiączkowego, nadmierny wzrost włosów na ciele u kobiet (hirsutyzm), wypadanie włosów na głowie.
✅ DIAGNOSTYKA
Aby postawić diagnozę dysfunkcji nadnerczy, koniecznie należy udać się do endokrynologa!
Stosowane są następujące metody diagnostyczne:
- Badanie krwi na hormony
- Morfologia i badania biochemiczne krwi
- Dobowa analiza moczu
- Badanie śliny na kortyzol
- Testy genetyczne (w celu wykrycia mutacji)
- USG, MRI, CT nadnerczy
- Rentgen okolicy siodła tureckiego i inne.
✅ LECZENIE
We wczesnych stadiach możliwe jest leczenie zachowawcze, natomiast w późniejszych może być potrzebna interwencja chirurgiczna.
- Leczenie farmakologiczne: terapia hormonalna zastępcza, antydepresanty, środki moczopędne, beta-blokery, środki przeciwbakteryjne, kompleksy witaminowo-mineralne i inne
- Leczenie chirurgiczne (jeżeli konieczne usunięcie guza)
- Zmiana stylu życia: prawidłowe odżywianie, regularna aktywność fizyczna, rezygnacja z używek
- Redukcja i kontrola poziomu stresu
- Psychoterapia (w razie potrzeby).
Choroby nadnerczy często wymagają terapii i kontroli do końca życia: regularne wizyty u lekarza i badania laboratoryjne.
Ważne! Przewlekły stres wyczerpuje nadnercza i może prowadzić do „zmęczenia adrenalinowego”, kiedy nadnercza stają się niezdolne do wytwarzania wystarczającej ilości hormonów potrzebnych do utrzymania prawidłowego stanu organizmu.
Koniecznie zapoznaj się, jak kontrolować poziom stresu!
✅ Źródła
[1] Pitsava G, et al. Disorders of the adrenal cortex: Genetic and molecular aspects. Front Endocrinol (2022). PMID: 36105398.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9465606/
[2] Morani AC, et al. Adrenocortical hyperplasia: a review of clinical presentation and imaging. Abdom Radiol (2020). PMID: 31093730.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31093730/
[3] Berry ME. Adrenal gland disorders. Radiol Technol (2009). PMID: 19738188.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19738188/
[4] Owecka B, et al. Hormonal background of hair loss in non-scarring alopecias. Biomedicines (2024). PMID: 38540126.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10968111/
[5] Sharpley CF, et al. Stress-linked cortisol concentrations in hair. Rev Neurosci (2011). PMID: 22150070.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3381079/
[6] d’Ovidio R, et al. DHEA-S and alopecia areata: HPA axis involvement. Int J Trichology (2011). PMID: 21769240.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3129128/
[7] Kaufman KD. Androgens and alopecia. Mol Cell Endocrinol (2002). PMID: 12573818.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12573818/
Tak, choroby nadnerczy mogą prowadzić do wypadania włosów. Zaburzenia produkcji hormonów, takich jak kortyzol, aldosteron czy androgeny nadnerczowe, wpływają na równowagę hormonalną organizmu i mogą zakłócać cykl wzrostu włosów.
Najczęściej z wypadaniem włosów wiążą się choroba Addisona, zespół Cushinga oraz zaburzenia osi podwzgórze–przysadka–nadnercza. Każde z tych schorzeń wpływa na poziom hormonów stresu i androgenów.
Nieprawidłowy poziom kortyzolu zaburza funkcjonowanie mieszków włosowych. Zarówno nadmiar, jak i niedobór hormonów nadnerczy może prowadzić do przechodzenia włosów w fazę telogenu i ich rozlanego wypadania.
Przewlekły stres może prowadzić do zaburzeń osi hormonalnej i zwiększonego wydzielania kortyzolu, co sprzyja telogenowemu wypadaniu włosów. Objawy te są częściej zgłaszane przez kobiety.
Tak. Zespół Cushinga, związany z nadmiarem kortyzolu, często prowadzi do osłabienia i wypadania włosów. Może mu towarzyszyć również przerzedzenie włosów na głowie oraz nadmierne owłosienie w innych partiach ciała.
Tak. Choroba Addisona, czyli pierwotna niewydolność nadnerczy, prowadzi do niedoboru hormonów, co może skutkować osłabieniem struktury włosów i ich wypadaniem, zwłaszcza u kobiet.
Najczęściej jest to wypadanie rozlane, obejmujące całą skórę głowy. Włosy stają się cieńsze, słabsze, bardziej podatne na łamanie i wolniej odrastają.
W wielu przypadkach tak. Po ustabilizowaniu poziomu hormonów nadnerczy cykl wzrostu włosów stopniowo się normalizuje. Proces ten wymaga jednak czasu i regularnej kontroli hormonalnej.
Pierwsze oznaki poprawy zwykle pojawiają się po 3–6 miesiącach skutecznego leczenia. Pełna regeneracja włosów może trwać od 6 do 12 miesięcy, w zależności od czasu trwania zaburzeń.
Tak. Niedobory żelaza, witaminy D, witamin z grupy B, cynku oraz białka mogą znacząco nasilać wypadanie włosów u osób z zaburzeniami pracy nadnerczy.
Tak. Kobiety są bardziej wrażliwe na wahania hormonalne, a zaburzenia osi stresowej oraz niedobory częściej prowadzą u nich do zauważalnego wypadania włosów.
W diagnostyce warto oznaczyć poziom kortyzolu (we krwi lub ślinie), ACTH, a także sprawdzić hormony tarczycy, morfologię krwi, ferrytynę oraz poziom witaminy D. Lekarz przepisze bardziej precyzyjną listę badań.
Najczęściej tak. Zaburzenia hormonalne związane z nadnerczami sprzyjają telogenowemu wypadaniu włosów, czyli przechodzeniu dużej liczby włosów jednocześnie w fazę spoczynku.
W takiej sytuacji warto ponownie skontrolować poziom hormonów nadnerczy, ewentualne niedobory oraz inne hormony, w tym tarczycy. Utrzymujące się wypadanie włosów może mieć również inne przyczyny niezwiązane bezpośrednio z nadnerczami.
Przy podejrzeniu problemów z nadnerczami najlepiej zacząć od lekarza rodzinnego / internisty (POZ), który oceni objawy, wykona badania podstawowe i w razie potrzeby skieruje do endokrynologa — specjalisty od hormonów nadnerczy.
Objawy zależą od rodzaju zaburzenia, ale najczęściej obejmują:
- przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
- zawroty głowy, spadki ciśnienia (przy chorobie Addisona),
- nagły przyrost masy ciała, obrzęki, trądzik, nadmierne owłosienie, wypadanie włosów lub przerzedzenie (przy zespole Cushinga i innych zaburzeniach hormonalnych),
- nieregularne miesiączki lub zaburzenia hormonalne u kobiet,
- częste infekcje, problemy z koncentracją, wahania nastroju.
