Skład włosów: pełny przegląd składu chemicznego i białkowego

Włosy składają się z setek różnych związków i elementów, które wspólnie pracują nad utrzymaniem ich zdrowia i piękna. Jest to złożona struktura biologiczna, w której każda cząsteczka – od białek i lipidów po mikroelementy i wodę – odgrywa swoją unikalną rolę. Ich wzajemne oddziaływanie zapewnia wytrzymałość włosa, jego elastyczność, połysk oraz zdolność do przeciwstawiania się negatywnym czynnikom środowiskowym. Znajomość składu włosów pozwala znacznie skuteczniej i bardziej świadomie dobierać odpowiednią pielęgnację.

✅ OGÓLNY SKŁAD włosów

✔️ Keratyna – główne białko strukturalne włosa, stanowiące około 80-85% jego masy. Składa się z osiemnastu aminokwasów połączonych wiązaniami peptydowymi, spośród których szczególnie ważna jest cysteina, bogata w siarkę i tworząca silne wiązania dwusiarczkowe. Największa ilość keratyny występuje w korze włosa, jednak najbardziej gęsta i najtrwalsza keratynizacja obserwowana jest w osłonce włosa – zewnętrznej warstwie ochronnej. Dzięki keratynie włosy są mocne, sprężyste i lśniące.
✔️ Woda (10-12%) zapewnia miękkość, elastyczność i giętkość włosów. Jej ilość wpływa na wygląd włosów, ich łamliwość oraz zdolność utrzymywania kształtu, dlatego ważne jest utrzymanie odpowiedniego nawodnienia organizmu.
✔️ Lipidy (2-5%) obejmują zewnętrzną warstwę wodno-lipidową oraz wewnętrzne lipidy strukturalne. Pomagają utrzymać optymalne pH skóry głowy, chronią włosy przed bakteriami, grzybami i promieniowaniem ultrafioletowym, zmniejszają utratę wody i zapobiegają przenikaniu szkodliwych substancji. Zaburzenie równowagi lipidowej prowadzi do suchości, swędzenia, łupieżu, nadmiernego przetłuszczania oraz może nasilać wypadanie włosów.
✔️ Pigmenty (~ 1%) nadają włosom ich naturalny kolor. Głównym pigmentem jest melanina, której rodzaje odpowiadają za odcienie od bardzo jasnych po ciemne.
✔️ Minerały (~ 1%) są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania mieszków włosowych, wzrostu, wytrzymałości i ogólnego zdrowia włosów. Do kluczowych należą cynk, żelazo, miedź, selen, magnez oraz krzem.

✅ AMINOKWASOWY SKŁAD włosów

Aminokwasy to podstawowe elementy budulcowe białek, z których zbudowane są włosy. Stanowią podstawę keratyny – głównego białka tworzącego strukturę włosa. Bez odpowiedniej podaży aminokwasów organizm nie jest w stanie syntetyzować keratyny, a to sprawia, że włosy tracą swoją wytrzymałość, elastyczność i zaczynają się przerzedzać lub wypadać. Do najważniejszych aminokwasów należą:

• Cysteina – kluczowy aminokwas zawierający siarkę. Uczestniczy w syntezie keratyny oraz odpowiada za wytrzymałość i elastyczność włosów. Cysteina tworzy dimery, które utleniają się do cystyny, tworząc wiązania dwusiarczkowe zapewniające sztywność i odporność pomiędzy włóknami keratynowymi włosa [1]. Ilość cysteiny stanowi około 15% całkowitej zawartości aminokwasów we włosach. Zgodnie z badaniami naukowymi cysteina wspiera i poprawia gęstość włosów, chroni komórki mieszków włosowych przed stresem oksydacyjnym i uszkodzeniami UV, zmniejsza wypadanie włosów, aktywuje pracę mieszków włosowych oraz stymuluje i wspomaga odrost nowych włosów przy łysieniu plackowatym i rozlanym (telogenowym). Szczegóły w sekcji „Cysteina”.
• Metionina – aminokwas siarkowy ważny dla syntezy keratyny i prokolagenu. Badania naukowe wykazały, że metionina wspiera wzrost i odnowę komórek mieszków włosowych, chroni je przed stresem oksydacyjnym i spowalnia starzenie się włosów. Przyczynia się do zwiększenia gęstości mieszków włosowych, wydłużenia fazy wzrostu włosów oraz pomaga dłużej zachować ich naturalny kolor, zmniejszając ryzyko pojawienia się siwizny. Działanie metioniny jest silniejsze przy odpowiedniej podaży białka w diecie oraz witamin z grupy B, które uczestniczą w jej metabolizmie. Szczegóły – w rozdziale „Metionina”.
• Tyrozyna – uczestniczy w syntezie pigmentu melaniny oraz wspiera prawidłowe funkcjonowanie tarczycy.
• Prolina – ważna dla struktury keratyny, głównego białka włosów.
• Glicyna – bierze udział w tworzeniu kolagenu.
• Histydyna – pomaga chronić włosy przed działaniem promieniowania ultrafioletowego.
• Arginina – zgodnie z badaniami chroni białka włosów oraz lipidy powierzchniowe przed uszkodzeniami spowodowanymi działaniem nadtlenku wodoru, które powstają w wyniku farbowania utleniającego lub rozjaśniania.
• Treonina – przyczynia się do elastyczności i wytrzymałości włosów.
• Lizyna – korzystna dla wzrostu włosów. Badania wykazały, że lizyna jest niezbędna dla prawidłowego wchłaniania żelaza, szczególnie w przypadkach, gdy suplementacja samym żelazem nie podnosi poziomu ferrytyny 
• Leucyna, izoleucyna i walina – aminokwasy o rozgałęzionych łańcuchach, ważne dla ogólnego zdrowia włosów.

❗ Aminokwasy wspólnie tworzą białkową strukturę włosów, zapewniając ich wzrost, wytrzymałość, elastyczność i zdrowy wygląd. Niezwykle ważne jest dostarczanie organizmowi odpowiedniej ilości niezbędnych aminokwasów poprzez produkty bogate w białko.

✅ MINERALNY skład

Włosy zawierają ponad kilkanaście różnych minerałów, z których każdy odgrywa ważną rolę w ich zdrowiu oraz strukturze!

• Siarka odbudowuje wzrost i wzmacnia włosy, jest ważna dla syntezy keratyny oraz ma właściwości antybakteryjne (wchodzi w skład wielu aminokwasów). We włosach znajduje się jej dużo – do około zera przecinek dwóch procent masy.
• Krzem poprawia wzrost oraz elastyczność włosów.
• Wapń wzmacnia strukturę włosa.
• Magnez uczestniczy w procesach metabolicznych i wspiera zdrowie skóry głowy.
• Cynk sprzyja regeneracji i wzrostowi włosów.
• Żelazo poprawia krążenie krwi w skórze głowy i stymuluje wzrost włosów.
• Miedź uczestniczy w produkcji melaniny, wpływa na kolor włosów i pojawianie się siwizny.
• Selen chroni komórki skóry głowy, działa jako silny przeciwutleniacz.
• Fosfor odgrywa rolę w procesach komórkowych.
• Mangan uczestniczy w metabolizmie tkanek.
• Sód bierze udział w regulacji równowagi wodnej.
• Potas pomaga utrzymać prawidłową pracę komórek skóry głowy.
• Chrom uczestniczy w metabolizmie, antyoksydant.

Oraz inne minerały.

❌ Toksyczne pierwiastki: ołów, rtęć, kadm, arsen. Ich obecność we włosach może wskazywać na narażenie na działanie toksycznych substancji środowiskowych. Mogą kumulować się w organizmie.

✅ DOBÓR PIELĘGNACJI włosów

Przy wyborze produktów pielęgnacyjnych warto zwracać uwagę na składniki zbliżone strukturą do tego, z czego zbudowane są same włosy: keratyna, białka, peptydy, aminokwasy, minerały. Substancje te pomagają odbudowywać strukturę włosa, wzmacniać osłonkę, poprawiać elastyczność i zapobiegać łamliwości.

W składach szukaj słów kluczowych (przedrostków lub rdzeni nazw), które wskazują na aktywne białkowe komponenty:

• Amino Acids – aminokwasy (na przykład: Histidine Amino Acids – histydyna)
• Protein – proteiny
• Hydrolyzed – białka hydrolizowane, czyli rozbite na mniejsze cząsteczki dla lepszego wnikania
• Collagen – kolagen
• Elastin – elastyna
• Peptide, Polypeptide, Pentapeptide – peptydy.

Przykłady:

• Hydrolyzed Keratin – keratyna hydrolizowana (odbudowuje strukturę włosa)
• Hydrolyzed Wheat Protein – białko pszeniczne (zwiększa ochronę i objętość)
• Hydrolyzed Collagen – kolagen (zwiększa elastyczność, zatrzymuje wilgoć)
• Pentapeptide-29 Cysteinamide – peptyd (stymuluje odnowę i wzmacnia włosy)
• Histidine Amino Acids – histydyna, aminokwas chroniący przed stresem oksydacyjnym.

Wskazówka: im bliżej początku listy składników znajdują się te składniki, tym większe jest ich stężenie – i tym silniejsze działanie preparatu.

✅ Źródła

[1] Faghri S, Tamura D, Kraemer KH, Digiovanna JJ. Trichothiodystrophy: a systematic review of 112 published cases characterises a wide spectrum of clinical manifestations. J Med Genet. 2008 Oct;45(10):609-21. doi: 10.1136/jmg.2008.058743. Epub 2008 Jun 25. PMID: 18603627; PMCID: PMC3459585, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3459585/
[2] Rushton DH, Norris MJ, Dover R, Busuttil N. Causes of hair loss and the developments in hair rejuvenation. Int J Cosmet Sci. 2002 Feb;24(1):17-23. doi: 10.1046/j.0412-5463.2001.00110.x. PMID: 18498491, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18498491/